Przyimki z celownikiem i biernikiem I

Do prawidłowej komunikacji w języku niemieckim potrzebna nam jest gramatyka. To w jakim stopniu użyjemy jej w naszych wypowiedziach, warunkuje zrozumienie tego co chcemy przekazać. Z obawy, iż mój uczeń z biegiem czasu nauczy się swobodnej wypowiedzi, bez uwzględnienia poprawności gramatycznej, na pierwszych lekcjach omawiam przyimki z celownikiem i biernikiem I.

W tym wpisie (patrz TU) opisałam użycie przyimków z trzecim (Dativ) oraz czwartym przypadkiem (Akkusativ). Ten artykuł dotyczy również przyimków, z ta różnicą, iż jeden i ten sam może łączyć się z celownikiem (Dativ) lub biernikiem (Akkusativ). Istotną rolę odgrywać będą tutaj dwa pytania: gdzie? (wo?) oraz dokąd? (wohin?).

Przyimki z celownikiem i biernikiem

AN

• rand/brzeg czegoś np.  ich gehe an das Flussufer – idę nad brzeg rzeki, wir fahren ans Meer – jedziemy nad morze, 
• na brzegu, w pobliskiej okolicy np. an der Grenze – na granicy, ich warte an der Bushaltestelle – czekam na przystanku autobusowym, 
• miejsce – an der Uni (jako w instytucji) – na uniwersytecie. ALE: in der Fabrik – w fabryce, bei einem Bäcker – u piekarza (u kogoś), 
• dla miejsc, które leżą przy wodzie (np. das Ufer, die Küste, der See, der Strand) – wir spazieren an den Strand – spacerujemy na plażę, ich miete ein Ferienhaus am Bodensee – wynajmuję domek letni nad Jeziorem Bodeńskim, die Stadt liegt an der Küste – miasto leży na wybrzeżu, 
• WO lub WOHIN: wohin stellst du diese Leiter?  – dokąd stawisz tą drabinę? (stellen – Akkusativ), ich stelle diese Leiter an den Apfelbaum – stawiam drabinę przy jabłoni. Jednak: die Leiter steht am (=an dem) Apfelbaum – drabina stoi przy jabłonce (stehen – Dativ), 
• data – am 26.04 – 26. kwietnia, pora dnia – am Abend – wieczorem, am Morgen – rano, am Nachmittag – po południu, *in der Nacht – w nocy, *um Mitternacht – o północy, dzień tygodnia – am Sonntag – w niedzielę, początek/koniec czegoś – am Anfang – na początku, 
  w stałych powiedzeniach – an deiner Stelle – na twoim miejscu.

IN

• podajemy lokalizację np. jedziemy do jakiegoś kraju, który zawiera rodzajnik – (ich fahre in die Schweiz) lub na jakiś kontynent (wir reisen in die Antarktis). Gdy kraj (das Land) lub kontynent (der Erdteil) nie zawiera rodzajnika w nazwie – użyjemy przyimka nach np. sie reist nach England. Wyjątek stanowi: aufs Land – na wieś, 
• inna lokalizacja np. ich stecke das Papier in den Drucker – wkładam papier do drukarki (stecken – Akkusativ), das Papier steckt in dem Drucker – papier tkwi w drukarce (stecken – Dativ), 
• obszar zamknięty, budynki, budynki rodzaju nijakiego (musimy mieć ruch, więc stosujemy Akkusativ) np. die Eltern gehen ins Theater – rodzice idą do teatru, geh ins Zimmer! – idź do pokoju!, 
• obszary okrążone w całości lub w części np. ins Wasser gehen – wchodzić do wody, ins Sportstadion gehen – iść na stadion (ale!!! auf den Sportplatz gehen), in den Wald – do lasu, 
• ściśle określone ramy czasowe (sekundy, minuty, godziny, tygodnie, miesiące itd.) zastosujemy ten przyimek w dopełnieniu z celownikiem (Dativ) np. im Jahr 1914 brach der Erste Weltkrieg aus/w roku 1914 wybuchła I wojna światowa (mamy podaną dokładną datę), 
• podawanie roku jakiegoś zdarzenia – nie stosujemy wtedy rodzajnika. Często używamy formy im Jahr 1914 lub in 1914, 
  powiemy: in fünf Minuten fährt der Zug ab – za 5 minut odjeżdża pociąg,
  w stałych wyrażeniach m.in. in Ordnung – w porządku, in Ohnmacht fallen – mdleć, in Gefahr sein – być w niebezpieczeństwie, in Kraft treten – wejść w życie.

#AUF

• podajemy lokalizację  np. er stellst die Kiste auf den Tisch – on stawia skrzynię na stół (stellen, Akkusativ), ALE: die Kiste steht auf dem Tisch – skrzynia stoi na stole (stehen, Dativ), 
• wybieramy się w miejsca położone wyżej niż otoczenie np. ich gehe auf einen Berg – idę na górę, der Schornsteinfeger geht aufs Dach – kominiarz idzie na dach, 
• obszar płaski i otwarty np. der Bauer geht aufs Feld – rolnik idzie na pole, die Schüler gehen auf den Sportplatz – uczniowie idą na boisko, der Kellner stelt die Teller auf den Tisch – kelner kładzie talerze na stół, ich setze mich auf das Sofa – siadam (sobie) na kanapę, etwas liegt auf dem Stuhl – coś leży na krześle, 
• mamy widok, perspektywę na coś np. der Blick auf die Stadt – widok na miasto, 
• z piątku na sobotę będziemy w podróży: von Freitag auf Samstag sind wir unterwegs, 
• stałe powiedzenia: auf die Dauer – na dłuższą metę, sich auf den Weg machen – wyruszyć w drogę, auf der Fahrt nach Berlin – w drodze do Berlina, wie sagt man das auf Deutsch? – jak to powiedzieć po niemiecku?, 
• die Mutter legt das Buch auf den Nachttisch – mama kładzie książkę na stolik nocny (legen – Akkusativ), die Zeitung liegt auf dem Teppich – gazeta leży na dywanie (liegen – Dativ), die Kinder legen sich ins Bett – dzieci kładą się do łóżka (sich legen – Akkusativ),
• niekiedy w aspekcie pomieszczeń lub budynków: mir wird das Essen aufs Zimmer gebracht – jedzenie zostanie mi przyniesione do pokoju, 
• gdy regularnie, ale na krótką chwilę odwiedzamy jakieś miejsce np. auf der Post gibt es … – na poczcie są…., sie gehen aufs Standesamt – oni idą do urzędu stanu cywilnego, 

#HINTER

• podajemy lokalizację np. stell das Auto hinter die Garage!  – postaw auto za garaż!, ALE: das Auto steht hinter der Garage – samochód stoi za garażem, die Lampe steht hinter dem Schrank – lampa stoi za szafą, er stellt die Lampe hinter den Schrank – on stawia lampę za szafę, 
• możemy podkreślić wsparcie dla kogoś np. die Gewerkschaft stellt sich hinter ihre Mitglieder – związek zawodowy opowiada się za swoimi członkami (czasowniki zwrotne wymagają biernika), die Angestellten stehen hinter ihrem entlassenen Kollegen – urzędnicy „stoją” za swoim zwolnionym kolegą z pracy (Dativ), 
• w stałych powiedzieniach np.: oszukiwać kogoś – jemanden hinter das Licht führen 

Nietrudne prawda? Po nauce i utrwaleniu tych kilku przyimków zajrzyj koniecznie do drugiej części tego wpisu >>TUTAJ<<. Niech ten temat służy Ci w praktycznym użyciu języka niemieckiego 🙂